مجلة العلوم التربوية والاجتماعية

الاختبارات الوطنية " نافس " ودورها في تعزيز الميزة التنافسية لمدارس التعليم الابتدائي من وجهة نظر المشرفين ومديري الإدارات 


National tests "Nafes" and their role in enhancing the competitive advantage of primary schools from the perspective of supervisors and department heads

د. أثير إبراهيم أبو عباة
أستاذ المناهج وطرق التدريس المشارك
قسم المناهج وطرق التدريس - كلية التربية - جامعه شقراء

Dr. Atheer ibrahim Aboabat
Associate Professor of Curriculum and Instruction
Department of Curriculum and Instruction - Department of Curriculum and Instruction - Shaqra University

Email: dr_atheer@hotmail.com

التخصص العام: المناهج وطرق التدريس

التخصص الدقيق: مناهج وطرق تدريس عام

DOI: 10.36046/2162-000-027-001
DownloadPDF
الملخص
المستخلص
هدفت الدراسة إلى التعرف على دور الاختبارات الوطنية "نافس" في تعزيز الميزة التنافسية لمدارس التعليم الابتدائي من وجهة نظر المشرفين ومديري الإدارات. وقد تم استخدام المنهج الوصفي، من خلال تصميم استبانة لجمع البيانات من عينة بلغت (112) مشرف ومدير إدارة من مشرفي المواد الدراسية ومديري الإدارات بمدينة الرياض. وقد توصلت الدراسة إلى عدة نتائج، أهمها:  أن الاختبارات الوطنية "نافس" لها دور كبير في تعزيز الميزة التنافسية لمدارس التعليم الابتدائي، كما أن هناك اختلاف في تحديد دور الاختبارات الوطنية "نافس" في تعزيز الميزة التنافسية لمدارس التعليم الابتدائي؛ حيث جاء بعد: دور الاختبارات الوطنية "نافس" في تعزيز الميزة التنافسية للمدارس من خلال جودة التعليم في المرتبة الأولي بمتوسط عام (4.42) وبدرجة تقدير مرتفعة جدًا، بينما جاء بعد " دور الاختبارات الوطنية "نافس" في تعزيز الميزة التنافسية للمدارس من خلال الموارد المادية والمالية في المرتبة السادسة والأخيرة  بمتوسط عام (2.68) وبدرجة تقدير متوسطة. وتوصي الدراسة بالعمل على تخصيص حوافز مادية ومعنوية للطلاب والمعلمين وفقًا لنتائج الاختبارات الوطنية "نافس" لتشجيع الإبداع والتفوق والمنافسة.
الكلمات المفتاحية: الاختبارات الوطنية – الميزة التنافسية – المشرفين ومديري الإدارات.

Abstract
The study aimed to identify the role of the national tests "Nafes" in enhancing the competitive advantage of primary schools from the point of view of supervisors and department managers. The descriptive approach was used, by designing a questionnaire to collect data from a sample of (112) supervisors and department managers from subject supervisors and department managers in the city of Riyadh. The study reached several results, the most important of which is that the national tests “Nafes” have a major role in enhancing the competitive advantage of primary schools, There is also a difference in determining the role of the national tests “Nafes” in enhancing the competitive advantage of primary schools. It came after: The role of national tests in enhancing the competitive advantage of schools through the quality of education in first place with an average score of 4.42 and a very high rating, while the role of national tests in enhancing the competitive advantage of schools through material and financial resources came in sixth and last place with an overall average of 2.68 and an average rating. The study recommends working to allocate material and moral incentives to students and teachers according to the results of the national tests “Nafis” to encourage creativity, excellence, and competition.
Keywords: National tests - competitive advantage - supervisors and department managers.
مراجع
المراجع العربية:
أبو معيلق، صابرين جميل (2021). رأس المال الفكري وأبعاد الميزة التنافسية المستدامة في المدرسة الثانوية: دراسة تحليلية. مجلة البحوث والدراسات العربية،( 74)، 67 - .103.
اثلاوي، جبريل علي هادي‏ (2025). تصور مقترح لتحسين نتائج الطلاب في اختبارات "نافس" الوطنية بمادة العلوم في‏ ضوء وثيقة هيئة التقويم لنواتج التعلم المستهدفة للصف التاسع‏. المجلة العربية للعلوم التربوية والنفسية، المؤسسة العربية للتربية والعلوم والآداب، (50)، 139-170.
أكبر، عبير فاروق (2017). ممارسات القيادات الإدارية لتحقيق الميزة التنافسية بمدارس التعليم الثانوي في محافظة جدة بالمملكة العربية السعودية. مجلة البحث العلمي في التربية، كلية البنات للآداب والعلوم والتربية، 18(9)،  373-414.‎
آل جدران، غلا راجح حزام (2025). تصور مقترح لتطوير أداء الطالبات في الاختبارات الوطنية" نافس" من وجهة نظر المدرسة وأولياء الأمور. مجلة الآداب للدراسات النفسية والتربوية. 7(2)، 243- 294.
الشهري، مشاعل علي محمد (2025). معوقات التحصيل الدراسي لدى الطالبات في الاختبارات الوطنية " نافس " والحلول المقترحة لها: دراسة نوعية لعينة من مدارس إدارة تعليم جده. مجلة كلية التربية للبنات، 2 (5)، 224- 262.
البدري، شيماء فايز، حريري، رندة أحمد (2025). علاقة القيادة الريادية بتنمية الميزة التنافسية بالمدارس الأهلية بجدة من وجهة نظر المعلمات والمشرفات التربويات. مجلة العلوم التربوية والنفسية،9(2 (ملحق)، 43-72.‎
ذاكر، آمنة بنت سليمان بن هادي (2025). المناعة التنظيمية ودورها في تحقيق الميزة التنافسية في المدارس الثانوية بالمملكة العربية السعودية: دراسة ميدانية بمنطقة عسير. مجلة كلية التربية، 41(1)، 1-32.
رؤية المملكة العربية السعودية 2030(2017)، متاح في:
https://www.vision2030.gov.sa/sites/default/files/report/Saudi_Vision2030_AR_2017.pdf 
الزهراني، ايمان حسن آل نصيب، العجمي، لبنى حسين (2025). فاعلية نموذج مارزانو لأبعاد التعلم في تحسين نواتج تعلم الاختبارات الوطنية‏ "نافس" في مقرر العلوم لدى طالبات الصف السادس الابتدائي. المجلة العربية للعلوم التربوية والنفسية. المؤسسة العربية للتربية والعلوم والآداب، (46)، 181-226.
الزهراني، نورة أحمد سعيد، السعيدي، حنان أحمد يحي (2025). الصعوبات التي تواجهها طالبات الصف الثالث متوسط في الاختبارات الوطنية. مجلة كلية التربية بتفهنا الأشراف، جامعة الأزهر - كلية التربية بتفهنا الأشراف، 3(2)، 917- 967.
سليم، هانم خالد محمد (2020). متطلبات تحقيق الميزة التنافسية لمؤسسات التعليم النوعي بمصر: دراسة حالة لكلية التربية النوعية جامعة الزقازيق، المجلة التربوية، كلية التربية، جامعة سوهاج، (78)، 1831-1939.
السيد، محمود محمد (2020). عوامل بناء الميزة التنافسية في المؤسسات التعليمية. مجلة البحث العلمي في التربية، جامعة عين شمس كلية البنات للآداب والعلوم والتريية، (21)، 149 – 169.
الشهري، علي بن صالح بن علي(2024). برنامج تدريبي مقترح لمعلمي رياضيات الصف الثالث متوسط لتحسين نتائج طلابهم في اختبارات "نافس" الوطنية. مجلة جامعة تبوك للعلوم الإنسانية والاجتماعية جامعة تبوك، 4(4)، 1137-1164.
صالح، شريف محمد توفيق، رضوان، وائل وفيق (2023). متطلبات تحقيق الميزة التنافسية بمدارس التعليم الابتدائي بمحافظة دمياط. مجلة کلية التربية بدمياط، جامعة دمياط، كلية التربية، (85)، 353- 370.
عبد العال، نجلاء عبد التواب عيسي(2018). دور رأس المال الاجتماعي في تحقيق استدامة الميزة التنافسية للجامعات: دراسة لآراء أعضاء هيئة التدريس بجامعة بني سويف. مجلة كلية التربية، جامعة المنوفية، كلية التربية، 33(3)، 138- 207.
عبد الله، حسنية حسين عبد الرحمن عويس. (2021). دراسة مقارنة لاختبارات التقييم الدولية وتحقيق الميزة التنافسية لمدارس التعليم الأساسي في الصين والنرويج واليابان وإمكان الإفادة منها في مصر. مجلة كلية التربية في العلوم التربوية، 45(4)، 15- 148.
عبد النبي، سعاد بسيوني، هيبة، مروة حسام إسماعيل، ومحمود، أشرف محمود أحمد (2019). الحوكمة الرشيدة مدخلاً لتحقيق الميزة التنافسية بمدارس الحلقة الثانية من التعليم الأساسي في مصر. مجلة العلوم التربوية، (5)،    178- 222.
العريني، امال بنت سليمان، مساوي، حسن بن حسين، الأحمري، ظافر بن سعيد، القيعاوي، منال بنت عبد الله بن فهد،‏ العريني، موضي بنت سليمان (2025). العوامل المؤثرة في مستوى التحصيل الدراسي لطلاب المرحلة الابتدائية والمتوسطة‏ في اختبارات "نافس" الوطنية: دراسة تحليلية من وجهة نظر الطلاب المجلة العربية للتربية النوعية، المؤسسة العربية للتربية والعلوم والآداب، (37)، 315- 366.
عمار، بهاء الدين عربي محمد. (2019). تطوير التعليم الابتدائي في مصر لتحقيق الميزة التنافسية في ضوء مؤشرات التنافسية العالمية. دراسات تربوية ونفسية. مجلة کلية التربية بالزقازيق، 34(102)، 227-331.
عيسى، نجلاء محمد، الخريصي، شعاع عبد العزيز، الحضيري، ريم محمد، السحيباني، زينب عبد الله (2025). واقع تطبيق المعلمات لمهارات التدريس الفعال من وجهة نظر مديرات مدارس‏ المرحلة المتوسطة في مدينة الرياض. المجلة العربية للعلوم التربوية والنفسية. المؤسسة العربية للتربية والعلوم والآداب، (45)،837-860.
الغليقة، عبد الله بن عبد العزيز (2021). تعزيز الميزة التنافسية في المدارس العالمية في ضوء استراتيجيات التنافسية العامة. مجلة العلوم التربوية والنفسية، 14(3)، 1695-1666.
القحطاني، ريـم بنت ثـابت محمد بني زيد (2019). إطار حوكمة الجامعات السعودية لتحقيق الميزة التنافسية في اتخاذ القرارات وفق تطلعات رؤية 2030م. مجلة العلوم التربوية والنفسية، 3(15)، 79-51.‎
الكرود، مريم بنت على، الفحيلة، إبراهيم بن زيد (2024). تطوير إدارة الموارد البشرية في المدارس الأهلية السعودية لتحقيق المَيْزَة التنافسية تصوُّر مُقترَح. مجلة البحث العلمي في التربية، 25(3) 1-32.‎
محمد، عزام عبد النبي أحمد. (2018). الإدارة بالتجوال كمدخل للميزة التنافسية في التعليم ما بعد الأساسي بسلطنة عمان. العلوم التربوية، 26(2)، 338 - 418.
محمد، محمود محمد السيد، کمال، نادية يوسف، السعيد، التربوية، 260). عوامل بناء الميزة التنافسية في المؤسسات التعليمية. مجلة البحث العلمي في التربية، 21(عدد خاص 2020 (المؤتمر الدولي الرابع)، 149-169.
محمود، نصر محمد، أحمد، أسامة زين العابدين عثمان، وضيف، بسمة غايث حليم (2024). معوقات القدرة التنافسية في إدارة مدارس التعليم الأساسي المعتمدة بمحافظة الوادي الجديد: دراسة ميدانية. المجلة العلمية لكلية التربية، (51)،279-306.
المركز الوطني للقياس (????). آلية تطبيق الاختبارات الورقية دليل مختصر الاختبارات الوطنية "نافس". إدارة تطبيق المقاييس البحثية والمؤسسية، الإدارة العامة للعمليات.
المهيدلي، ريم، اليامي، هادية، الخلف، البندري، الرشيد، بدرية، المطيري، أنصاف (2024). أسباب تدني نتائج طلاب وطالبات المرحلتين الابتدائية والمتوسطة في الاختبارات الوطنية (نافس) من وجهة نظر المعلمات. مجلة الفنون والأدب وعلوم الإنسانيات والاجتماع، (107)، 151-175.‎
ميخائيل، مريم زكريا (2023). تصور مقترح لتطبيق إدارة رأس المال الفكري لتحقيق الميزة التنافسية في مدارس التعليم الأساسي بمحافظة أسيوط (دراسة ميدانية). المجلة التربوية لتعليم الکبار، 5(1)، 198-222.
هيئة تقويم التعليم والتدريب)2024). آلية تطبيق الاختبارات الوطنية "نافس". دليل مختصر. الإدارة العامة لتطبيق الاختبارات المؤسسية. قطاع العمليات. المركز الوطني للقياس. المملكة العربية السعودية.

ترجمة المراجع العربية:
The walls, Ghala Rajih Hizam (2025). Ta?awwur muqtara? li-ta?w?r ad?? al-??lib?t f? al-ikhtib?r?t al-Wa?an?yah "n?fs" min wijhat na?ar al-Madrasah wa-awliy?? al-um?r. Majallat al-?d?b lil-Dir?s?t al-nafs?yah wa-al-tarbaw?yah. 7 (2), 243-294.
Abu Muailiq, Sabreen Jameel (2021). Ra?s al-m?l al-fikr? wa-ab??d almyzh al-tan?fus?yah al-mustad?mah f? al-Madrasah al-th?naw?yah : dir?sah ta?l?l?yah. Majallat al-Bu??th wa-al-Dir?s?t al-?Arab?yah, (74), 67-. 103.
Athlawi, Jibril Ali Hadi (2025). Ta?awwur muqtara? li-ta?s?n nat??ij al-?ull?b f? akhtb?r?t n?fs al-Wa?an?yah bi-m?ddat al-?Ul?m fy‏ ?aw? wath?qah Hay?at al-Taqw?m lnw?tj al-ta?allum al-mustahdafah lil-?aff alt?s?‏. al-Majallah al-?Arab?yah lil-?Ul?m al-Tarbaw?yah wa-al-nafs?yah, al-Mu?assasah al-?Arab?yah lil-Tarbiyah wa-al-?Ul?m wa-al-?d?b, (50), 139-170.
Akbar, Abeer Farouk (2017). Mum?ras?t al-qiy?d?t al-Id?r?yah li-ta?q?q almyzh al-tan?fus?yah bi-mad?ris al-Ta?l?m al-th?naw? f? Mu??fa?at Jiddah b?lmmlکh al-?Arab?yah al-Sa??d?yah. Majallat al-Ba?th al-?Ilm? f? al-Tarbiyah, Kull?yat al-ban?t lil-?d?b wa-al-?Ul?m wa-al-tarbiyah, 18 (9), 373-414. ‎
Al-Shahri, Mashael Ali Muhammad (2025). Mu?awwiq?t al-ta???l al-dir?s? lad? al-??lib?t f? al-ikhtib?r?t al-Wa?an?yah "n?fs" wa-al-?ul?l al-muqtara?ah la-h? : dir?sah naw??yah li-?ayyinah min Mad?ris Id?rat Ta?l?m jaddih. Majallat Kull?yat al-Tarbiyah lil-Ban?t, 2 (5), 224-262.
Al-Badri, Shaimaa Fayez, Hariri, Randa Ahmed (2025). ?Al?qat al-Qiy?dah alry?dyh btnmyh almyzh al-tan?fus?yah bi-al-mad?ris al-Ahl?yah bi-Jiddah min wijhat na?ar alm?lm?t w?lmshrf?t altrbwy?t. Majallat al-?Ul?m al-Tarbaw?yah wa al-nafs?yah, 9 (2 (mul?aq), 43-72. 
Zakir, Amina bint Sulaiman bin Hadi (2025). al-Man??ah al-tan??m?yah wa-dawruh? f? ta?q?q almyzh al-tan?fus?yah f? al-Mad?ris al-th?naw?yah bi-al-Mamlakah al-?Arab?yah al-Sa??d?yah : dir?sah mayd?n?yah bi-Min?aqat ?As?r. Majallat Kull?yat al-Tarbiyah, 41 (1), 1-32.
Saudi Arabia Vision 2030 (2017). Mt?? f? : .gov.sa/sites/default/files/report/Saudi_Vision2030_AR_2017.pdf
Al-Zahrani, Iman Hassan Al-Nassib, Al-Ajami, Lubna Hussein (2025). F??il?yat nam?dhaj m?rz?nw li-ab??d al-ta?allum f? Ta?s?n nw?tj ta?allum al-ikhtib?r?t alw?nyt‏ n?fs f? muqarrir al-?Ul?m lad? ??lib?t al-?aff al-s?dis al-ibtid???. al-Majallah al-?Arab?yah lil-?Ul?m al-Tarbaw?yah wa-al-nafs?yah. al-Mu?assasah al-?Arab?yah lil-Tarbiyah wa-al-?Ul?m wa-al-?d?b, (46), 181-226.
Al-Zahrani, Noura Ahmed Saeed, Al-Saeedi, Hanan Ahmed Yahya (2025). al-?u??b?t allat? tuw?jihuh? ??lib?t al-?aff al-th?lith mutawassi? f? al-ikhtib?r?t al-Wa?an?yah. Majallat Kull?yat al-Tarbiyah bi-Tafahn? al-ashr?f, J?mi?at al-Azhar-Kull?yat al-Tarbiyah bi-Tafahn? al-ashr?f, 3 (2), 917-967.
Salim, Hanem Khaled Mohamed (2020). Muta?allab?t ta?q?q almyzh al-tan?fus?yah li-mu?assas?t al-Ta?l?m al-naw?? bi-Mi?r : dir?sah ??lat li-Kull?yat al-Tarbiyah al-naw??yah J?mi?at al-Zaq?z?q, al-Majallah al-Tarbaw?yah, Kull?yat al-Tarbiyah, J?mi?at S?h?j, (78), 1831-1939.
alsaad. Mahmoud Mohamed (2020). ?Aw?mil bin?? almyzh al-tan?fus?yah f? al-mu?assas?t al-ta?l?m?yah. Majallat al-Ba?th al-?Ilm? f? al-Tarbiyah, J?mi?at ?Ayn Shams Kull?yat al-ban?t ll?d?b wa-al-?Ul?m w?ltryyh, (21), 149 – 169.
Al-Shahri, Ali bin Saleh bin Ali (2024). Barn?maj tadr?b? muqtara? li-mu?allim? R?y???y?t al-?aff al-th?lith mutawassi? li-ta?s?n nat??ij ?l?bhm f? akhtb?r?t n?fs al-Wa?an?yah. Majallat J?mi?at Tab?k lil-?Ul?m al-Ins?n?yah wa-al-Ijtim???yah, J?mi?at Tab?k, 4 (4), 1137-1164.
Saleh, Sharif Muhammad Tawfiq, Radwan, Wael Wafiq (2023). Muta?allab?t ta?q?q almyzh al-tan?fus?yah bi-mad?ris al-Ta?l?m al-ibtid??? bi-Mu??fa?at Dimy??. Majallat Kull?yat al-Tarbiyah bi-Dimy??, J?mi?at Dimy??, Kull?yat al-Tarbiyah, (85), 353-370.
Abdel Aal, Naglaa Abdel Tawwab Issa (2018). Dawr Ra?s al-m?l al-ijtim??? f? ta?q?q astd?mh almyzh al-tan?fus?yah lil-J?mi??t : dir?sah li-?r?? a???? Hay?at al-tadr?s bi-J?mi?at Ban? Suwayf. Majallat Kull?yat al-Tarbiyah, J?mi?at al-Min?f?yah, Kull?yat al-Tarbiyah, 33 (3), 138-207.
Abdullah, Hasna Hussein Abdulrahman Awais.(2021). Dir?sah muq?ranah l?khtb?r?t al-Taqy?m al-Dawl?yah wa-ta?q?q almyzh al-tan?fus?yah li-Mad?ris al-Ta?l?m al-as?s? f? al-??n w?lnrwyj wa-al-Y?b?n w?mk?n al-If?dah minh? f? Mi?r. Majallat Kull?yat al-Tarbiyah f? al-?Ul?m al-Tarbaw?yah, 45 (4), 15-148.
Abdelnabi, Souad Bassiouni, Heba, Marwa Hossam Ismail, and Mahmoud, Ashraf Mahmoud Ahmed (2019). al-?awkamah al-rash?dah mdkhlan li-ta?q?q almyzh al-tan?fus?yah bi-mad?ris al-?alaqah al-th?niyah min al-Ta?l?m al-as?s? f? Mi?r. Majallat al-?Ul?m al-Tarbaw?yah, (5), 178-222.
Al-Arini, Amal Bint Sulaiman, Musawi, Hassan Bin Hussein, Al-Ahmari, Dhafer Bin Saeed, Al-Qaiawi, Manal Bint Abdullah Bin Fahd, Al-Arini, Moudhi Bint Sulaiman (2025). al-?Aw?mil al-mu?aththirah f? mustaw? al-ta???l al-dir?s? li-?ull?b al-mar?alah al-ibtid???yah w?lmtws?t‏ f? akhtb?r?t "n?fs" al-Wa?an?yah : dir?sah ta?l?l?yah min wijhat na?ar al-?ull?b al-Majallah al-?Arab?yah lil-Tarbiyah al-naw??yah, al-Mu?assasah al-?Arab?yah lil-Tarbiyah wa-al-?Ul?m wa-al-?d?b, (37), 315-366.
Ammar, Bahaa El-Din Arabi Mohamed. (2019). Ta?w?r al-Ta?l?m al-ibtid??? f? Mi?r li-ta?q?q almyzh al-tan?fus?yah f? ?aw? Mu?ashshir?t al-tan?fus?yah al-??lam?yah. Dir?s?t tarbaw?yah wa-nafs?yah. Majallat Kull?yat al-Tarbiyah bi-al-Zaq?z?q, 34 (102), 227-331.
Issa, Najla Mohammed, Al-Khuraisi, Shuaa Abdulaziz, Al-Hadhiri, Reem Mohammed, Al-Suhaibani, Zainab Abdullah (2025). W?qi? ta?b?q alm?lm?t lmh?r?t al-tadr?s al-fa???l min wijhat na?ar mdyr?t md?rs‏ al-mar?alah al-mutawassi?ah f? Mad?nat al-Riy??. al-Majallah al-?Arab?yah lil-?Ul?m al-Tarbaw?yah wa-al-nafs?yah. al-Mu?assasah al-?Arab?yah lil-Tarbiyah wa-al-?Ul?m wa-al-?d?b, (45), 837-860.
Al-Ghaliqa, Abdullah bin Abdul Aziz (2021). Ta?z?z almyzh al-tan?fus?yah f? al-Mad?ris al-??lam?yah f? ?aw? Istir?t?j?y?t al-tan?fus?yah al-??mmah. Majallat al-?Ul?m al-Tarbaw?yah wa al-nafs?yah, 14 (3), 1695-1666.
Al-Qahtani, Reem Bint Thabit Muhammad Bani Zaid (2019). I??r ?awkamat al-j?mi??t al-Sa??d?yah li-ta?q?q almyzh al-tan?fus?yah f? ittikh?dh al-qar?r?t wafqa ta?allu??t ru?yah 2030m. Majallat al-?Ul?m al-Tarbaw?yah wa al-nafs?yah, 3 (15), 79-51. ‎
Al-Karoud, Maryam Bint Ali, Al-Fahila, Ibrahim Bin Zaid (2024). Ta?w?r Id?rat al-maw?rid al-bashar?yah f? al-Mad?ris al-Ahl?yah al-Sa??d?yah li-ta?q?q almayzah al-tan?fus?yah t?wwur muqtra?. Majallat al-Ba?th al-?Ilm? f? al-Tarbiyah, 25 (3) 1-32. 
Mohammed, Azzam Abdel Nabi Ahmed. (2018). al-Id?rah b?ltjw?l ka-madkhal llmyzh al-tan?fus?yah f? al-Ta?l?m m? ba?da al-as?s? bi-Sal?anat ?Amm?n. al-?Ul?m al-Tarbaw?yah, 26 (2), 338-418.
Mohamed, Mahmoud Mohamed Elsayed, Kamal, Nadia Youssef, Elsayed, Fatima Ali (2020). ?Aw?mil bin?? almyzh al-tan?fus?yah f? al-mu?assas?t al-ta?l?m?yah. Majallat al-Ba?th al-?Ilm? f? al-Tarbiyah, 21 (?adad kh??? 2020 (al-Mu?tamar al-dawl? al-r?bi?), 149-169.
Mahmoud, Nasr Muhammad, Ahmed, Osama Zain Al-Abidin Othman, and Deif, Basma Ghaith Halim (2024). Mu?awwiq?t al-qudrah al-tan?fus?yah f? Id?rat Mad?ris al-Ta?l?m al-as?s? al-mu?tamadah bi-Mu??fa?at al-W?d? al-jad?d : dir?sah mayd?n?yah. al-Majallah al-?Ilm?yah li-Kull?yat al-Tarbiyah, (51), 279-306.
National Center for Measurement (2023). ?l?yat ta?b?q al-ikhtib?r?t al-waraq?yah Dal?l Mukhta?ar al-ikhtib?r?t al-Wa?an?yah "n?fs". Id?rat ta?b?q al-maq?y?s al-ba?th?yah w?lm?ssyh, al-Id?rah al-??mmah lil-?Amal?y?t.
Al-Muhaidli, Reem, Al-Yami, Hadia, Al-Khalaf, Al-Bandari, Al-Rashid, Badriya, Al-Mutairi, Insaf (2024). Asb?b tadann? nat??ij ?ull?b wa-??lib?t al-mar?alatayn al-ibtid???yah wa-al-mutawassi?ah f? al-ikhtib?r?t al-Wa?an?yah (n?fs) min wijhat na?ar alm?lm?t. Majallat al-Fun?n wa-al-adab wa-?ul?m al-Ins?n?y?t wa-al-ijtim??, (107), 151-175. ‎
Mikhail, Maryam Zakaria (2023). Ta?awwur muqtara? li-ta?b?q Id?rat Ra?s al-m?l al-fikr? li-ta?q?q almyzh al-tan?fus?yah f? Mad?ris al-Ta?l?m al-as?s? bi-Mu??fa?at Asy?? (dir?sah mayd?n?yah). al-Majallah al-Tarbaw?yah li-ta?l?m alکb?r, 5 (1), 198-222.
Education and Training Evaluation Commission (2024). ?l?yat ta?b?q al-ikhtib?r?t al-Wa?an?yah "n?fs". Dal?l Mukhta?ar. al-Id?rah al-??mmah li-ta?b?q al-ikhtib?r?t al-mu?assas?yah. Qi??? al-?amal?y?t. al-Markaz al-Wa?an? lil-qiy?s. al-Mamlakah al-?Arab?yah al-Sa??d?yah.

المراجع الأجنبية:
Cao, C., Tong, X., Chen, Y., & Zhang, Y. (2022). How top management's environmental awareness affect corporate green competitive advantage: evidence from China. Kybernetes, 51(3), 1250-1279.
Chahal, H., & Bakshi, P. (2015). Examining intellectual capital and competitive advantage relationship: Role of innovation and organizational learning. International Journal of Bank Marketing, 33(3), 376-399.
‏Darling-Hammond, L., Adamson, F., & Abedi, J. (2010). Beyond basic skills: The role of performance assessment in achieving 21st century standards of learning (p. 52). Stanford Center for Opportunity Pollcy in Education.
David, F. R., David, F. R., & David, M. E. (2017). Strategic management: concepts and cases: A competitive advantage approach. (127). New Jersey: Pearson.
Gupta, A. D. (2020). Strategic human resource management: Formulating and implementing HR strategies for a competitive advantage. Productivity press.
Hawlitschek, P., Henschel, S., Richter, D., & Stanat, P. (2024). The relationship between teachers’ and principals’ use of results from nationwide achievement tests: The mediating role of teacher attitudes and data use culture. Studies in Educational Evaluation, 80, 101317.‏
Heene, A., & Sanchez, R. (Eds.). (2010). Enhancing competences for competitive advantage. Emerald Group Publishing.
Kant, N. (2021). Blockchain: a strategic resource to attain and sustain competitive advantage. International journal of innovation science, 13(4), 520-538.
Nuruzzaman, M. (2015). Improving competitiveness in manufacturing-wholesaling-retailing supply chains. In Sustaining competitive advantage via business intelligence, knowledge management, and system dynamics (Vol. 22, pp. 221-457). Emerald Group Publishing Limited.
Obeidat, A. M. (2021). E-Marketing and Its Impact on The Competitive Advantage. Ilkogretim Online, 20(5).
Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2019). PISA 2018 results: What students know and can do (Volume I).‏
Wang, W. C., Lin, C. H., & Chu, Y. C. (2011). Types of competitive advantage and analysis. International Journal of Business and Management, 6(5), 100.