Al-Azhar?: Mu?ammad ibn A?mad
al-Haraw?: Tahdh?b al-lughah, ta?q?q : Mu?ammad ?Awa? Mur?ib, D?r I?y??
al-Tur?th al-?Arab?, Bayr?t, ?1, 2001.
Al-Iskandar?: Na?r ibn ?Abd al-Ra?m?n :
al-amkinah wa-al-miy?h wa-al-jib?l wa-al-?th?r wa-na?wih? al-madhk?rah f?
al-akhb?r wa-al-ash??r, ta?q?q : ?amad al-J?sir, Markaz al-Malik Fay?al
lil-Dir?s?t wa-al-Bu??th al-Isl?m?yah wd?rh al-Malik ?Abd al-?Az?z, al-Riy??, ?1,
2004.
Al-A?bah?n?: ?l? ibn al-?usayn
al-Umaw?: Kit?b al-agh?n?, ta?q?q : Sam?r J?bir, D?r al-Fikr, Bayr?t, ?2, (D.
t).
Al-Bakr?: ?Abd All?h ibn ?Abd al-?Az?z
al-Andalus?: al-Mas?lik wa-al-mam?lik, ta?q?q wa-taqd?m : adry?n F?n lywfn
w?ndry fyry, al-Mu?assasah al-Wa?an?yah lil-Tarjamah wa-al-ta?q?q
wa-al-Dir?s?t, Bayt al-?ikmah, T?nis, (D. ?), 1992.
Al-Bakr?: ?Abd All?h ibn ?Abd al-?Az?z
al-Andalus?: Mu?jam m? ast?jm min Asm?? al-bil?d w?lmw???, ta?q?q : Mu??af?
al-Saqq?, D?r ?lam al-Kutub, Bayr?t, ?3, 1982.
Al-Bal?dhur?: A?mad ibn Ya?y?
al-Baghd?d? : Fatt?? al-buld?n, ta?q?q: Ra?w?n Mu?ammad Ra?w?n, D?r al-Kutub
al-?Ilm?yah, Bayr?t, 1983.
Al-?amaw?: Y?q?t ibn ?Abd All?h al-R?m?
: Mu?jam al-buld?n, ta?q?q : Far?d ?Abd al-?Az?z al-Jund?, D?r al-Kutub
al-?Ilm?yah, Bayr?t, ?1, 1990.
Al-Zubayd?: Mu?ammad ibn Mu?ammad
al-Murta?? al-Yaman? : T?j al-?ar?s min Jaw?hir al-Q?m?s, ta?q?q: ?Abd
al-Satt?r A?mad alfrr?j, D?r I?y?? al-Tur?th al-?Arab?, Bayr?t, 1945.
Al-Zamakhshar?: Ma?m?d ibn ?Umar
al-Khuw?rizm?: al-Jib?l wa-al-amkinah wa-al-miy?h, D?r ??dir, Bayr?t, (D. ?),
1982.
Al-Zamakhshar?: Ma?m?d ibn ?Umar
al-Khuw?rizm?: al-F??iq f? Ghar?b al-?ad?th, ta?q?q: ?l? Mu?ammad al-Baj?w?
wa-Mu?ammad Ab? al-Fa?l Ibr?h?m, D?r al-Ma?rifah, Bayr?t, ?2, (D. t).
Al-?abb?: al-Mufa??al ibn Mu?ammad
al-K?f? : al-Mufa??al?y?t, ta???? wa-ta?l?q : Ab? Bakr ibn ?Umar al-D?ghist?n?,
?ab?ah Mi?r, 2005.
Al-Qalqashand?: A?mad ibn ?l? al-Mi?r?
: Qal??id al-jum?n f? al-ta?r?f bqb??l ?Arab al-Zam?n, D?r al-Kutub
al-?Ilm?yah, Bayr?t, ?1, 1984.
Al-Maqdis?: Mu?ammad ibn A?mad
al-Bash?r? : A?san al-taq?s?m f? ma?rifat al-aq?l?m, ta?q?q : Gh?z? ?ulaym?t,
Wiz?rat al-Thaq?fah, Dimashq, 1980.
Al-Hamad?n?: al-?asan ibn A?mad ibn
Ya?q?b : ?ifat Jaz?rat al-?Arab, ta?q?q: Mu?ammad ibn ?l? al-Akwa?, D?r
al-Yam?mah, al-Riy??, ?1, 1974.
Ibn ?azm: ?l? ibn A?mad al-Andalus? :
Jamharat ans?b al-?Arab, D?r al-Kutub al-?Ilm?yah, Bayr?t, ?3, 1424h / 2003.
Ibn ?anbal: A?mad ibn ?anbal
al-Shayb?n? : al-Musnad, ta?q?q wa-takhr?j : Shu?ayb al-Arn????, (D. ?),
Mu?assasat Qur?ubah, al-Q?hirah, (D. t).
Ibn Khald?n: ?Abd al-Ra?m?n ibn Mu?ammad
al-?a?ram? : wa-d?w?n al-mubtada? wa-al-khabar f? T?r?kh al-?Arab wa-al-?Ajam
wa-al-Barbar wa-man ???arahum min dhaw? al-Sul??n al-akbar, ta?q?q: Khal?l Shi??dhah
wa-Suhayl Zakk?r, D?r al-Fikr, Bayr?t, ?3, 1996.
Ibn duryd: Mu?ammad ibn al-?asan
al-Azd? : Jamharat al-lughah, ta?q?q : Ramz? Mun?r Ba?labakk?, D?r al-?Ilm
lil-Mal?y?n, Bayr?t, ?1, 1987.
Ibn Sa?d: Mu?ammad ibn Sa?d al-madan? :
al-?abaq?t al-Kubr?, D?r ??dir, Bayr?t, ?1, 1957.
Ibn syyidh: ?l? ibn Ism???l al-Na?w? :
al-Mu?kam wa-al-Mu??? al-A??am, ta?q?q: ?Abd al-?am?d Hind?w?, D?r al-Kutub
al-?Ilm?yah, Bayr?t, ?1, 2000.
Ibn shbbh: ?Umar ibn shbbh al-Ba?r? :
Akhb?r al-Mad?nah, ta?q?q : ?l? Mu?ammad Dundul wa-Y?s?n Sa?d al-D?n bay?n, D?r
al-Kutub al-?Ilm?yah, Bayr?t, ?1, 1996.
Ibn al-Faq?h: A?mad ibn Mu?ammad
al-Hamadh?n? : Mukhta?ar Kit?b al-buld?n, ta?q?q: Y?suf al-H?d?, ??lam
al-Kutub, Bayr?t, 1996.
Ibn Qutaybah: ?Abd All?h ibn Muslim
al-D?nawar? : al-shi?r wa-al-shu?ar??, ta?q?q: A?mad Mu?ammad Sh?kir, D?r I?y??
al-Kutub al-?Arab?yah, al-Q?hirah, ?1, 1948.
Ibn man??r: Mu?ammad ibn Mukarram al-Mi?r?
: Lis?n al-?Arab, D?r I?y?? al-Tur?th al-?Arab?, Bayr?t, ?1, 1988.
Imru? al-Qays: Imru? al-Qays ibn ?ajar
al-Kind? : d?w?nih, i?tan? bi-hi : ?Abd al-Ra?m?n alm???wy, D?r al-Ma?rifah,
Bayr?t, ?2, 2004.
Ab? al-?Ul?: Ma?m?d ??h? : jughr?f?yah
Shibh Jaz?rat al-?Arab (jughr?f?yah al-Mamlakah al-?Arab?yah al-Sa??d?yah),
Maktabat al-Anjl?, al-Q?hirah, ?1, 1986.
Ab? ?Ay?nah: Fat?? Mu?ammad: Dir?s?t f?
jughr?fiy? Shibh al-Jaz?rah al-Arab?yah, D?r al-Ma?rifah al-J?mi??yah,
al-Iskandar?yah, ?1, 1994.
Ab? al-?Aynayn: ?asan Sayyid A?mad : u??l
aljywmrfwlwjyh; dir?sah al-ashk?l alt??rysyh ls?? al-ar?, D?r al-Nah?ah
al-?Arab?yah, Bayr?t, 1979.
Al-Al?s?: Ma?m?d Shukr? : T?r?kh Najd,
ta?q?q : Mu?ammad Bahjat, D?r al-Warr?q, Baghd?d, ?1, 2007.
Al-Bil?d?: ?tiq Ghayth: Mu?jam
al-Ma??lim al-jughr?f?yah al-w?ridah f? al-s?rah al-Nabaw?yah, D?r Makkah,
Makkah al-Mukarramah, ?1, 1982.
Al-J?sir: ?amad: D?r?t al-?Arab,
Majallat al-?Arab, al-juz? al-Awwal, al-Sunnah al-r?bi?ah, al-Riy??, Ukt?bir
1969.
Al-J?sir: ?amad: Dir?sah wa-ta?l?q?t
?al? alq???? al-Nabaw?yah f? bil?d Ban? sulym, qara?ahu wa-i?tan? bi-hi w?llq
f?hi : Mu?ammad ??mil alssulmy ?Abd All?h ibn ?wyql alssulmy, jama?ahu: ??li?
mkh?wr alssulmy, Markaz taqaddum lil-Dir?s?t wa-al-Bu??th, al-Mad?nah
al-Munawwarah, ?1, 2018.
Al-Jarw: Asmah?n Sa??d: Dir?s?t f?
al-t?r?kh al-?a??r? lil-Yaman al-qad?m, D?r al-Kit?b al-?ad?th, ?Adan, 2003.
Al-Jawhar?: ?asan : al-b??ah
wa-al-mujtama?, D?r al-Ma??rif al-J?mi??yah, al-Iskandar?yah, (D. ?), 1995.
Al-?asan?: Jam?l N??ir: al-Ma?b?d S?n
f? diy?nah ?a?ramawt al-qad?mah; dir?sah min khil?l al-nuq?sh wa-al-?th?r,
Ris?lat m?jist?r ghayr mansh?rah, Kull?yat al-?d?b, J?mi?at ?Adan, ?1, 2006.
Al-Khath?am?: Musfir Sa?d: astr?bwn
wa-al-Jaz?rah al-?Arab?yah, tarjamat : al-Sayyid J?d, ishr?f wa-ta?r?r: ?Abd
All?h ?Abd al-Ra?m?n al-?Abd al-Jabb?r, D?rat al-Malik ?Abd al-?Az?z, al-Riy??,
?1, 1439h / 2017.
Ri??: A?mad: Mu?jam matn al-lughah, D?r
Maktabat al-?ay?h, Bayr?t, (D. ?), 1938.
Al-Zayy?t: Mu??af? Ibr?h?m w??md ?Abd
al-Q?dir wa-Mu?ammad al-Najj?r: al-Mu?jam al-Was??, ta?q?q: Majma? al-lughah
al-?Arab?yah, D?r al-Da?wah, al-Q?hirah, (D. t), (D. ?).
Alsl??myn: Ziy?d: blynyws wa-al-Jaz?rah
al-?Arab?yah, tarjamat : ?l? ?Abd al-J?d, ta?l?q: Ziy?d alssl?myn, D?rat
al-Malik ?Abd al-?Az?z, al-Riy??, ?1, 2017.
Al-Sin?n?: Ra?mah ?Aww?d: dywdwrws al-?iqill?
wa-al-Jaz?rah al-Arab?yah, tarjamat : A?mad Gh?nim, D?rat al-Malik ?Abd
al-?Az?z, al-Riy??, ?1, 2017.
Alshb???t: Sulaym?n: na?m al-Id?rah
al-b???yah ?inda al??dw?myyn w?l?nb?? m? bayna al-qarn al-t?si? qabla al-M?l?d
wa-al-qarn al-Th?n? qabla al-M?l?d, Qal?at al-sila? Jan?b al?rdn-??lh dir?sah,
J?mi?at Dimashq, Dimashq, al-?adad 25, 2009.
Alshtlh: Ibr?h?m Y?suf: ?amal?t
al-R?m?n ?al? al-Jaz?rah al-Arab?yah, Majallat al-D?rah, al-Riy??, al-?adad
al-th?lith, 1984.
Al-Sharm?n: Ziy?d: muqta?af?t al-nu???
al-Y?n?n?yah al-th?naw?yah ?an al-Jaz?rah al-?Arab?yah, tarjamat: Najl??
?Izzat, D?rat al-Malik ?Abd al-?Az?z, al-Riy??, ?1, 2017.
Al-Shar?f: Abd al-Ra?m?n ??diq:
jughr?f?yah al-Mamlakah al-?Arab?yah al-Sa??d?yah, al-juz? al-Awwal, D?r
al-Mirr?kh, al-Riy??, ?1, 1977.
Al-??hir: Na??m: al-jughr?fiy?
al-siy?s?yah al-mu???irah f? ?ill al-ni??m al-dawl? al-jad?d, D?r al-Y?z?r?
al-?Ilm?yah, ?Amm?n, ?1, 1999.
Abd al-Qudd?s: Zayn al-D?n: al-b??ah
wa-al-ins?n, Munsha?at al-Ma??rif, al-Iskandar?yah, ?1, 1991.
Abd al-Kar?m: Mu?ammad: Tij?rat alllb?n
wa-al-murr f? al-Yaman al-qad?m, Majallat J?mi?at ?an??? lil-?Ul?m
al-ijtim???yah al-Ins?n?yah, ?an???, 2008.
Al-?Al?: ??li? A?mad: Mu???ar?t f?
T?r?kh al-?Arab, Ma?ba?at al-Irsh?d al-Ir?q?yah, Baghd?d, ?3, 1964.
AL?: Jaw?d: al-Mufa??al f? T?r?kh
al-?Arab qabla al-Isl?m, D?r al-S?q?, Bayr?t, ?4, 2001.
al-Ghunaym: Abd All?h Y?suf wa-?khar?n:
Ashk?l sa?? al-ar? al-muta?aththirah b?lry?? f? Shibh al-Jaz?rah al-?Arab?yah,
al-Jam??yah al-jughr?f?yah al-Kuwayt?yah, al-Kuwayt, ?1, 1981.
Al-Musnad: Abd All?h: Mun?kh al-rub?
al-Kh?l?, Majallat J?mi?at al-Malik Abd al-?Az?z, Qism ?ul?m al?r??d
wa-al-b??ah wa-zir??at al-man??iq al-j?ffah, al-?adad al-Awwal, al-mujallad 27,
2017.
Al-Ba?labakk?: Mun?r wa-Ramz?
al-Ba?labakk?: al-Mawrid al-?ad?th (Q?m?s Inkil?z?-?Arab? ?ad?th), D?r al-?Ilm
lil-Mal?y?n, Bayr?t, (D. ?), 2013.
Brrw: Tawf?q: T?r?kh al-?Arab al-qad?m,
D?r al-Fikr, Dimashq, ?1, 1982.
Bh?y: J?h?n Sh?h : dywk?syws
wa-al-Jaz?rah al-?Arab?yah, tarjamat : Majd? al-K?l?n?, D?rat al-Malik ?Abd
al-?Az?z, al-Riy??, ?1, 2017.
Jawdah: Jawdah ?asanayn: Dir?s?t f?
al-jughr?fiy? al-?ab???yah ll???ry al-Arab?yah, D?r al-Nah?ah al-?Arab?yah,
Bayr?t, ?1, 1988.
Jawdah: Jawdah ?asanayn: Shibh
al-Jaz?rah al-?Arab?yah ; dir?sah f? al-jughr?f?yah al-iql?m?yah, D?r
al-Ma?rifah al-J?mi??yah, al-Iskandar?yah, ?1, 1988.
Hafnir: ?ghust wa-Luw?s Cheikho
al-Yas???: al-Bulghah f? Shudh?r al-lughah (ashar maq?l?t lughaw?yah li-a?immat
katabat), al-Ma?ba?ah al-K?th?l?k?yah lil-?b?? alysw?yyyn, Bayr?t, 1908.
H?tsm?: M. t. wa-?khar?n: M?jaz D??irat
al-Ma??rif al-Isl?m?yah, i?d?d wa-ta?r?r: Ibr?h?m Zak? Kh?rsh?d wa-A?mad
al-Shintin?w? wa-?Abd al-?am?d Y?nus, tarjamat: nukhbah min as?tidhat
al-j?mi??t al-Mi?r?yah wa-al-Arab?yah, al-mur?ja?ah wa-al-ishr?f al-?Ilm? : ?asan
?abash? wa-?Abd al-Ra?m?n Abd All?h al-Shaykh wa-Mu?ammad ?In?n?, Markaz
al-Sh?riqah lil-ibd?? al-fikr?, al-Sh?riqah, ?1, 1998.
Ibr?h?m: Mu?ammad ?Abb?d?: astr?bwn yt?ddth
?an ?amlat aylyws j?llws ?al? bil?d al-?Arab, Majallat Kull?yat al-?d?b,
J?mi?at al-Iskandar?yah, al-?adad 39, 1992.
Ibn ?ir?y: ?amad Mu?ammad: Arry?nws
wa-al-Jaz?rah al-?Arab?yah, tarjamat : al-Sayyid J?d, D?rat al-Malik ?Abd
al-?Az?z, al-Riy??, ?1, 1439h / 2017.
Ibn ?ir?y: ?amad Mu?ammad: al-?aw?f ?awla
al-Ba?r al?rythry wa-al-Jaz?rah al-?Arab?yah, tarjamat: al-Sayyid J?d, D?rat
al-Malik ?Abd al-?Az?z, al-Riy??, ?1, 2017.
Ibn ?ir?y: ?amad Mu?ammad: ?Um?n ; min
al-qarn al-th?lith qabla al-M?l?d il? al-qarn al-th?lith al-M?l?d?, Maktabat
al-Fal??, al-Kuwayt, ?1, 2005.
Ibn ?ir?y: ?amad Mu?ammad: Muqta?af?t
al-nu??? al-nathr?yah al-L?t?n?yah al-th?naw?yah ?an al-Jaz?rah al-?Arab?yah,
tarjamat : al-Sayyid J?d, D?rat al-Malik Abd al-?Az?z, al-Riy??, ?1, 2017.
Majm??ah mu?allif?n: al-Maws??ah
al-?Arab?yah al-??lam?yah, Mu?assasat a?m?l al-Maws??ah lil-Nashr wa-al-Tawz??,
sh?raka f?h? majm??ah kab?rah min al-mufakkir?n wa-ahl al-?Ilm al-?Arab
wa-al-Muslim?n wa-ghayrihim, al-Riy??, ?2, 1999.
Majm??ah mu?allif?n: al-Maws??ah
al-jughr?f?yah lil-??lam al-Isl?m?, J?mi?at al-Im?m Mu?ammad ibn Sa??d
al-Isl?m?yah, al-Riy??, ?1, 2000.
Majm??ah mu?allif?n: ta?r?f bi-al-a?l?m
al-w?ridah f? al-Bid?yah wa-al-nih?yah li-Ibn Kath?r, (D. N), (D. ?), (D. t).
Maghn?yah: A?mad: T?r?kh al-?Arab
al-qad?m, D?r al-?afwah, Bayr?t, ?1, 1994.
Mafq?dah: ??li?: al-Qayyim
al-akhl?q?yah lil-?Arab? min khil?l al-shi?r al-J?hil?, Majallat al-?Ul?m
al-Ins?n?yah, J?mi?at Mu?ammad Khu?ayr, Baskarah, al-Jaz??ir, al-?adad
al-Awwal, N?fimbir 2001.
Mwllr: w?ltr: alllb?n : al-Maws??ah
al-Yaman?yah, Mu?assasat al-?Af?f al-Thaq?f?yah, ?an???, ?1, 2003.
N?fi?: Mu?ammad Mabr?k: ?a?r m? qabla
al-Isl?m, Mu?assasat Hind?w?, al-Q?hirah, ?1, 2017.
N?lsun: dytlyf wa-?khar?n: al-t?r?kh
al-?Arab? al-qad?m, tarjamahu w?stkmlh: Fu??d ?asanayn ?l?, r?ja?ahu: Zak? Mu?ammad
?asan, Maktabat al-Nah?ah al-Mi?r?yah, al-Q?hirah, ?1, 1958.
Simsim: Abd al-Mu??? Mu?ammad:
Aj?th?rkhydys alknydy wa-al-Jaz?rah al-Arab?yah, tarjamat: al-?usayn ibn ?Abd
All?h, D?rat al-Malik ?Abd al-?Az?z, al-Riy??, ?1, 2017.
Simsim: Abd al-Mu??? Mu?ammad:
Thywfr?stws wa-al-Jaz?rah al-?Arab?yah, tarjamat: al-?usayn ibn ?Abd All?h,
D?rat al-Malik ?Abd al-?Az?z, al-Riy??, ?1, 2017.
Wahbah: ??fi?:
Jaz?rat al-?Arab f? al-qarn al-?ishr?n, D?r al-?f?q al-Arab?yah, al-Q?hirah, ?3,
1956.
المراجع الأجنبية:
Dent J.M. and E.P. Dutton: Atlas of
Ancient and Classical Geography, Richard Clay and Sons, Limited, Soffulk, 1908.
Mark Altaweel and
Andrea Squitieri: Long-distance trade and economy before and during the age of
empires, From Small States to Universalism in the Pre-Islamic Near East, 2018